Đánh cờ

-Checkmate!
-……….
Thôi lau nước mắt đi và xếp lại bàn cờ khác con ạ, chỉ là một ván cờ thôi mà. Cha biết con không còn nhỏ để ham thắng thua một ván cờ, mà vì tiếc nuối một thế trận mà con đang hơn về mọi mặt. Chỉ một nước đi sai là đánh đổi cả bàn cờ, cho dù trong tay có đầy đủ các quân mạnh cũng không thể nói trước tàn cuộc ai thắng ai. Chỉ một đối thủ mà có biết bao nhiêu là cạm bẫy, để con hiểu rằng hơn người ta chưa chắc là thắng. Khi con lớn lên bước ra ngoài XH có hàng muôn vạn mối quan hệ, phải chơi cùng lúc rất nhiều trận đấu sinh tử – mà luôn phải tuân theo cái luật khắc nghiệt “hạ thủ bất hoàn”.
Di sai một nước trả giá bằng một cuộc cờ, tính sai con toán bán con trâu. Yêu lầm một người thì lỡ một thời, cưới nhầm thì mất một đời. Chỉ có ván cờ là chúng ta có thể bắt đầu lại như lúc khai cuộc, ngoài ra không có gì quay lại lúc ban đầu nữa, không ai tắm hai lần giống nhau trên dòng sông đang chãy. Con người không thể lột da sống lại, thời gian cứ trôi mãi theo một đường thẳng. Ván cờ có thể sắp lại như cũ nhưng người chơi đã bước qua một tâm thức khác. Không có ván cờ nào kết thúc giống nhau, dù tất cả đều bắt đầu lại bằng một cách như nhau.
Đừng bao giờ đánh giá thấp các thế cờ thiếu quân, vì ít nên gọn và tiện lợi. Nhiều mà chồng chéo cản trở nhau thì có khi càng mau bí. Có nhiều thế cờ chưa mất quân nào đã thua cuộc. Cha chấp con đến nửa số quân, khởi đầu cực kỳ bất lợi nhưng vẫn ngoan cường chiến đấu. Sống hơn nửa đời người, cha hiểu rõ rằng các cuộc đối đầu thường không bao giờ cân sức, chỉ có kẻ ngày càng mạnh hơn mới là người chiến thắng cuối cùng. Bên chấp luôn luôn là bên giỏi hơn, nên ngoài đời người nào càng bị gặp khó khăn trở ngại thì ta hiểu đấy là một kỳ thủ xuất sắc – đang phải chấp nhận cái luật đời cân bằng: người giỏi bao giờ cũng phải chấp điểm.
Con tốt đi đến cuối bàn cờ được phong Hậu, đấy là phần thưởng xứng đáng cho một quân cờ chỉ có thể tiến từng bước một – không bao giờ được lùi. Đôi khi ta cũng buộc phải làm một con chốt nhỏ: chỉ còn biết nhắm mắt dò từng bước tới trước, không còn con đường nào khác nữa. Một quân chốt rất dễ trở thành quân thí, nhưng 2-3 con đan xéo với nhau lại thành một đội hình vững chắc khó ai cản nổi. Những người nguy hiểm nhất là những kẻ không có gì để mất, nên quân chốt mới là quân đáng sợ nhất. Con đòi chấp quân Hậu, nhưng nếu là Cha thì sẽ chỉ cần xin 4 quân tốt xen kẻ nhau là đủ thắng. Mất đồng đội kề bên thì một con chốt trở thành cực kỳ yếu ớt, vì thế sau này nếu con có trong thế cờ thí, thì đừng bao giờ để mất đi những “quân cờ” thân cận mình nhất.
Con thua trong khi đang say men chiến thắng, chỉ một nước đi sai lầm phải trả giá rất đắt. Hãy nhớ bài học này vì con sẽ gặp lại mãi trong cuộc đời. Nên biết rằng quân Vua có thể bị mất bất cứ lúc nào, quân Hậu chỉ vì quá ham ăn nên bị sập bẫy rất dễ dàng. Cái câu “dại gì không đớp” là một suy nghĩ rất…ngu, người ta không ăn lại mình ngay nhưng “há miệng là mắc câu”, lỡ ngậm rồi thì đâu thể nhả ra được nữa. Người ta gài cho mình ăn ít thì mình vẫn còn cẩn thận, khi quen tay quen miệng thì mới sinh ra chủ quan. Người chơi cờ giỏi cũng như võ sư: kẻ địch có thể đánh mình 10 chiêu, ta chỉ cần đánh lại 1 chiêu là thắng – vì đánh trúng ngay tử huyệt.
Trên bàn cờ, quân gì cũng có thể mất được, trừ Vua. Nên biết, “đối tác” của con cũng suy nghĩ tương tự: hắn có thể tặng con bất cứ thứ gì, chỉ cần lấy lại của con một món: đó là cuộc đời của mình. Cha trả lại con cả bàn cờ, mình đánh lại, nhớ chơi khôn ngoan hơn trước nhé!

Cờ hòa

-Nè, cha đã đi qua lại 2 lần rồi mà con vẫn không làm gì hơn được, lần nữa là hòa – theo luật – nhé! Dĩ nhiên là con muốn thắng, nhưng chấp hết cả nửa số quân như cha thì chỉ cần hòa là đủ rồi. Với con thì để cho hòa là thất bại, với cha lại là thành công, tùy vị trí mà ta có cảm thấy trân trọng kết quả hay không.
Đôi khi hòa là một chiến thắng vẻ vang nhất của cả hai đấu thủ, nhất là trong cuộc sống gia đình. Nhà nào luôn giữ được cái “hòa” khí giữa vợ chồng, anh em và cha mẹ, thì đấy là gia đình thành công. Rồi con sẽ thấy, người cầm hòa mới thực sự giỏi hơn kẻ chiến thắng. Trong mối quan hệ song phương, chỉ cần có một kẻ thắng thì kẻ kia sẽ phải chịu thua, và thế là chỉ còn lại một người – cuộc chơi chấm dứt. Đôi khi có một người giỏi kềm chế, biết vượt lên quật đối thủ lúc thế cờ đang thất, biết kềm bản thân lại lúc đang hưng, cứ luôn giữ thế cờ hòa để cuộc vui cứ kéo dài mãi. Chiến thắng thì dễ thôi, cầm hòa mới là khó nhất.
Có một đôi bạn già không thân lắm, cãi cọ nhau suốt nhưng ngày nào cũng uống trà chơi cờ với nhau, hôm nay ng này thắng, mai người kia được, đa số là huề,…Rồi một người ra đi trước, lúc đám tang mới biết đấy là một kỳ thủ vô địch lúc trẻ. Người còn lại ngồi thẩn thờ tự hỏi sao ta lại có những trận thắng với bạn, để rồi ngộ ra cái chữ tình to lớn bao la. Trong đời, thành công nhất là tìm được người bạn như thế.
Trong tiếng Việt, chữ “hòa” rất rộng nghĩa. Người đắc được chữ Hòa không nhiều, bởi vì họ nhắm đến chữ Được hơn. Ít ai hiểu rằng, Hòa tức là không ai bị Thua thiệt, mà đã không mất gì thì tức là cả hai đều “được” cả.
Con chơi cờ ngày một giỏi hơn, khi con càng thắng nhiều thì cha càng giãm số điểm chấp, cho tới ngày con phải chấp ngược lại – đấy là cái thiệt thòi của kẻ giỏi nếu muốn có bạn chơi. Rồi thì con sẽ cảm thấy cha quá yếu, không còn hứng thú chơi nữa, ngoài kia sẽ có các đấu thủ xứng tầm. Con sẽ thích thử thách bản thân bằng những người giỏi hơn, đồng thời cũng sẽ có nhiều kẻ khác muốn hạ con xuống. Con sẽ không bao giờ nhớ những trận đã thắng, và cố quên đi những bàn thua, kỹ niệm đẹp nhất vẫn luôn là những lần thua hụt cố gắng cầu hòa – nhờ thế mà con vẫn có thể bước đi tiếp. Người tốt với con nhất không phải là kẻ giúp con thắng cuộc, mà chính là kẻ rộng lượng mở cho con một đường hòa.
Chúng ta ai cũng chơi một ván cờ lớn với Tử Thần, hơn thua với nhau cuối cùng thì cũng về tay của Hắn cả. Thần Chết thích thắng những kẻ “chiến thắng”, thích lấy đi một lần, nên thường nhắm vào những kẻ đang “có” nhiều. Những ai giỏi cầm hòa, sẽ dần tập được khả năng “tàng hình” qua mặt với thần Chết. Giống như bàn cờ chỉ còn con Vua, nhưng bắt hoài vẫn không bí. Cầm hòa với Thần Chết là làm chủ sinh tử, biết trước ngày hết dầu tắt lửa, chủ động bước về phía hư vô trong sự chúc mừng của Quỷ Vô Thường – tán thưởng một trận cờ đẹp, ta tự đấu với mình.

Đánh bài

-Cha ơi tại sao con “già” (K-king) lại thua con “một” (z-ách), trong khi nó lại hơn con “mười”?
-Đơn giãn thôi, vì đấy là Vua, còn con 1 là thường dân. Đánh bài hay ở chổ, con bài nhỏ nhất lại có giá trị cao nhất. Người làm ra bộ bài này muốn nhắc chúng ta nhớ rằng dân là gốc, vua phải kiêng dè, vì dân có thể ủng hộ hay lật đổ vua. Chỉ có 1 con K nhưng có tới 55 “nút” (1+2+…+10), khi tất cả tập họp lại thì đương nhiên thắng 3 lá bài J+Q+K (10×3=30).
-Thế tại sao con “hẻo” lại ăn được con “mách”? Mà tại sao con 3 nút lại là nhỏ nhất?
-Hơ,…tại thằng đặt ra cái luật bài “tiến lên” nó quá thâm thúy! Con “mách” chỉ là 1 người, là đàn ông trong nhà, còn con “hai” là 2 người: đó là vợ và con. Vì hai nên thắng một! Trong một đất nước mà lão Vua khôn ngoan muốn trị vì thiên tuế, hắn sẽ cho mọi người có quyền bình đẳng bầu chọn, sau đó sẽ ra các chiêu bài dụ dỗ lòng tham. Cầm chắc sẽ có gấp đôi số phiếu bầu, vì PN thường suy nghĩ ngắn, còn con nít thì chỉ thấy cái lợi trước mắt. Đàn ông dù có giỏi giang, có phản đối và chỉ ra cái sai thì cũng không nhiều bằng số phiếu từ những kẻ ngu dốt kia. Một gia đình khi thành lập sẽ trở nên cực kỳ yếu ớt, vì mọi hoạt động phải chiều theo số đông 2 người kia, phải thõa mãn cho chúng các điều kiện vật chất lẫn tinh thần, nên người đàn ông trong ấy xem như chết rồi. Ở những nước văn minh, kết hôn cực kỳ dễ nhưng ly dị cực kỳ khó khăn, phần thiệt hại luôn về phía đàn ông – chỉ vì chính phủ sợ có thêm một “con ách” tự do chống lại họ.
Trong luật chơi, con “mách” dù yếu nhưng độc lập và ko bao giờ bị “chặt” hay “thúi”, còn con “hẻo” rất nguy hiểm, có thể trở thành gánh nặng phiền toái, có thể bị thua rất đậm nếu phải “đền”. Vì thế nên thay vì gọi nó là “hai” người ta gọi trại đi thành “heo”, nếu xúi quẩy thì thành “hẻo” luôn! Mấy thằng chơi Tiến Lên rất là biết troll! Cầm con “heo” trong tay có chút sung sướng nhưng lại là mục tiêu của những kẻ khác, chúng luôn muốn “thịt” của mình. Giống như có vợ đẹp con ngoan, lúc nào cũng là tầm nhắm của những thằng đàn ông khác, ko nhắm vào vợ thì nhắm vào con. Sợ không dám tung ra, cứ giấu diếm, tới chừng nhìn lại thì…ôi thôi thúi hoắc rồi!
-Thế con là con “hẻo” trong ván bài của cha sao….
-Tuy là mình cầm bài, nhưng đâu phải muốn đánh theo ý được! Phải theo thời cơ, người ít có máu chặt chém, luôn nương theo thế thời mà tới, chỉ mong về nhì,…thì thường ít tai nạn hơn. Điều quan trọng là phải ra cho hết các lá bài, xong sớm thì còn chút thời gian lời để mà làm vài điều nhỏ nhoi, gọi là một tí thắng lợi. Ván bài của cuộc đời quả thật không dễ đánh đâu!

Quyền và lựa chọn

Này con có nghe đám cây đang nói gì không? “có hai thiên thần đang ở quanh đây”!

Sao chúng ta lại là thiên thần hở Cha?

Vì chúng ta có thể đi được, chuyện di chuyển với chúng ta quá bình thường nhưng với cây cối thì quả là phép mầu. Con người vẫn thường nhìn lên trời và cho rằng “chỉ có thần tiên mới bay từ thế giới này sang cõi nọ”, so với cây cỏ thì chúng ta quả thật là có phép mầu phi thường!

Con vẫn thường ước mơ được có đôi cánh bay lên trời, được ban thưởng nhiều bánh kẹo, được tự do rong chơi.

Hãy nhìn xem, điều ước bé nhỏ của cây non được thực hiện: chúng ta sẽ mang nó ra khỏi chậu, trồng xuống đất mới. Nơi đây có nhiều nước và ánh sáng, hàng ngày được chăm sóc quan tâm. Con sẽ là thiên thần hộ mạng cho chúng. Đừng mong chờ phép lạ của ơn trên, hãy tự làm cô tiên với khả năng mình đang có. Ai bảo chúng ta không có đủ thần thông?

….

Góc đó để bãng Cấm, chúng ta không có quyền vào. Chỉ những ai có Nhiệm Vụ mới được giao Chìa Khóa để mở cổng vào bên trong. Chúng ta chỉ có thể đứng ngắm ở ngoài.

Có nhiều Quyền Lực thích nhỉ, có thể làm gì cũng được!

Sinh ra là thân người, con đã là loài có quyền lực nhất trên cõi đất này. Hãy nhìn con ngựa kia, nó không thể được tự do – tại sao con lại có đầy đủ quyền hơn mọi loài khác? Cũng là con nhưng ở một mình trong rừng thì chả có gì hơn một con nai yếu.

Thế con có quyền lực gì nhỉ?

Con có quyền Sinh và Sát. Khi con né chân không đạp một con vật, khi từ chối ăn một miếng thịt, con đã thực hiện cái quyền Sinh. Những bạn khác, chúng nó đạp giết những gì chạy trên mặt đất, lấy làm thích thú. Chúng vô tư tọng thịt vào miệng mà vẫn nhoen nhoét nói yêu thương súc vật – đó là quyền Sát. Người nào nắm quyền Sát là kẻ mạnh, nhưng người nào giữ quyền Sinh là kẻ mạnh hơn nhiều lần. Giết con vật, chặt bẻ cây thì dễ ợt, nhưng cứu muông thú và trồng cây bảo vệ thiên nhiên thì ít ai làm nổi. Đừng làm kẻ yếu ớt.

Người nào lạm dụng quyền Sát, sẽ đi dần về cõi Diệt. Người nào bảo vệ quyền Sinh sẽ hướng về cõi Tạo và Dưỡng, sẽ được ở gần Đấng Sáng Tạo.

Con người tin vào Chúa, muốn trở về với Đấng Tạo Hóa nhưng lại cứ thích hủy diệt, càng phá hoại thì họ càng rời xa tạo hóa.

Con người tin vào Phật, muốn về cõi Tịnh, nhưng lười biếng xây dựng và bảo tồn, lòng Tham càng lớn thì càng thuộc về Ma Vương.

Chỉ có những người tin vào chính mình, họ tận dụng hết quyền Tạo Hóa để tự mình trở thành hóa thân thần thánh. Con người có quyền lựa chọn, nhưng họ không lựa chọn cho khôn ngoan.

Công viên xưa và nay

-Cha ơi nhìn này, công viên ở đây đẹp quá, mùa nắng mà vào đây thì thật tuyệt, bóng mát khắp nơi! Cây mọc xanh tốt, hoa nở chim hót và có cả hồ nước nữa! Thật là biết ơn những người đã trồng và xây dựng lên cái vườn hoa này!

 

-Con có nhìn thấy những gốc cây to cổ thụ còn sót lại kia không, nơi mà người ta dùng làm cái bàn ăn? Có rất nhiều cây cổ thụ đã mọc nơi đây, chúng cao to gấp mấy mươi lần những cây con đang thấy.  Chúng từng vươn cành lá che mát cả một vùng sinh thái rộng lớn, từng có nhiều chim chóc và thú vật sống ở đây, nhiều hơn và đẹp hơn cảnh con thấy bây giờ. Một số chỉ còn lại cái gốc, một số đã biến mất hoàn toàn chẳng để lại dấu vết gì, chỉ còn trong kỹ niệm của những thế hệ trước đây. Cái mà con gọi là “tuyệt đẹp” chỉ bằng một góc lẻ của những thiết kế công viên trước đây, khi có những tàn cây cổ thụ tự nhiên. Thế rồi những người chủ mới đến, họ “tiếp nhận và quản lý” theo cách riêng của họ: đốn cây già bán lấy gỗ, bắt muôn thú đem nhậu, cắt bán đất lấy tiền,…nhưng họ không bù khoản ấy vào chuyện tái xây dựng, mà vào nhà riêng. Họ ngày càng biến mọi thứ trở nên xấu hơn và tồi tệ hơn – trong khi ra sức thuyết phục đám trẻ chưa nứt mắt rằng “đấy là công lao xây dựng của chúng tôi, nhờ vậy mà các em mới có công viên đẹp đẽ ngày hôm nay!”. Sự ngu dốt của đám quản lý ấy bị giấc mơ quyền lực che mất, lúc nào cũng nghĩ quyết định của ta đây là đúng đắn nhất, họ đuổi đám làm vườn giỏi đi hết rồi đem về những đứa “dễ sai khiến” – nhưng có chút vẻ bề ngoài – để làm bình phong và trợ lý. Cây to đã bị chặt hết, những nhà thiết kế giỏi, thợ vườn khéo tay đã đi hết, thì cái công viên ấy làm sao còn đẹp được nữa!

 

-Thế trước đây nó đẹp lắm hả cha?

 

-Đẹp hay không là nằm vào con mắt thẩm mĩ của con người. Vì có khi họ cho rằng: cái công viên được tỉa tót cắt xén theo-một-thiết-kế-nào-đó mới có tính nghệ thuật, còn để nó phát triển tự nhiên “thiếu kiểm soát” thì rất xấu và nguy hiểm! Nên thay vì tận dụng vẻ đẹp nguyên sinh và lợi ích từ hàng cổ thụ cứng đầu khó tỉa, đám trâu bò ấy muốn có những đám cây bé tí uốn mình khuất phục, mặc kệ đất đai khô cằn thiếu sinh khí. Còn lâu lắm để cho nơi này có thể mọc lên những cây to khỏe, khi mà chẳng còn sự che chở nào.

 

-Thế thì làm sao hở cha, quay lại ngày xưa?

 

-Trước cái “ngày xưa” ấy, nơi đây là rừng nguyên sinh, cảnh vật còn đẹp hơn khu công viên nhân tạo này biết bao lần, nhưng chúng không dành cho con người tham lam sống. Còn cái “ngày xưa” mà con vừa nghĩ tới cũng không nên quay về, cây chết rồi không thể sống lại được, nhất là những cây cổ thụ càng già càng mục rỗng, mối mọt rắn rít đầy trong bọng. Cái chúng ta đang có là hiện tại và cái hướng đến để xây dựng là tương lai.

 

Con đừng bao giờ đơn giãn tin rằng nhờ vào công lao của “ai đó” mà có “ngày nay”

Hãy khôn ngoan hỏi lại rằng nếu không có “ai đó”, thì tôi vẫn còn lại những gì? Tôi sẽ có những gì?

 

Khi đến một công viên, đừng nhìn vào vẻ đẹp của những hàng cây mới, hãy biết xót thương và cảm ơn những gốc cây cổ thụ kia.

Khi đến một câu lạc bộ, một đoàn thể, đừng tin rằng những điều chúng ta đang có là “tốt nhất”, hãy tìm hiểu lịch sữ những người thành lập, và hãy thương những người đã phải ra đi sau khi tạo đựng hết mình.

Khi nhìn bất cứ một xã hội hay đất nước nào, đừng cả tin vào những lời nói của đám chính trị gia lãnh đạo. Điều con có được hôm này không phải từ đám ăn trên ngồi trước kia, mà là từ máu và xương thịt của những người đã nằm xuống – họ ít khi được nhắc tới, nhưng cũng còn thấy “cái gốc”. Cái không khí dễ thở mà con có là nhờ vào sự đấu tranh không ngừng nghỉ của những phe đối lập, những “chiến sỹ hòa bình” nhưng chết lặng lẽ vô danh không gốc tích.

 

Hãy cố vừa lòng và vui với những gì con có còn lại, nhưng đừng khờ dại tin rằng chúng tốt đẹp hơn trước. Hãy đến ôm một gốc cây cổ thụ và nói lời xin lỗi, nước mắt từ trái tim của con có thể đánh thức được sức mạnh từ ngàn xưa.

Cỏ mọc sớm

-Chỉ sau vài trận mưa trái mùa, cỏ bắt đầu mọc rồi nè!

-Đấy là loại cỏ gai, chúng có độc làm nhãy giật nếu ta lỡ đụng vào. Dân làm farm gọi chúng là “cỏ điện giật” và rất ghét chúng. Phải mang bao tay rất dầy mới dám nắm đầu nhổ chúng, lỡ đang lom khom hái ớt mà bị một nhánh cỏ ấy quất  vào mông thì không có gì tồi tệ bằng! Rất khó diệt trừ chúng bằng thuốc, vì hạt chúng rất cứng và lẩn lút sâu dưới đất.

-Thế thì nguy hiểm quá, con sẽ không dám ra vườn chơi, con chó cũng vậy!

-Đừng lo con ạ, vẫn còn đang giữa Hè mà. Sau vài cây nắng đổ lửa tiếp theo, những đợt cỏ non này cũng sẽ héo rụi thôi. Chúng sinh ta không đúng lúc, chỉ vì bị đánh lừa bởi vài cơn mưa rào mà tưởng rằng mùa Thu đã về.

-Vậy là cha sẽ không nhổ bỏ?

-Cha sẽ vẫn tưới chúng, nhưng con phải cẩn thận đừng để bị gai đâm. Những đợt cỏ đầu tiên luôn phải chịu thiệt thòi, chúng can đảm chui khỏi lớp vỏ an toàn, nhú đầu ra khỏi mặt đất những mong được hưởng ánh mặt trời và không khí trong lành. Nhưng một khi đã ló đầu ra thì nó không còn có thể mọc lại thêm lần nữa nếu bị cắt đứt bởi cái lưỡi hái oan nghiệt. Trời đất không thương nhưng chúng ta phải dưỡng, sự can đảm luôn quý hiếm.

-Thế khi mùa mưa thật sự về, cha phải làm sao?

-Thì phải lựa chọn và chấp nhận đau thương để nhổ chúng, vì gai đã khá dài và độc. Vườn nào cũng thế con ạ, người ta chỉ lợi dụng chúng một thời gian, khi điều kiện đã thuận lợi thì cỏ gai phải bị khử đi. Chỉ khó khi đám hạt lẩn trốn trong đất, quá dễ khi chúng đồng loạt nhú đầu. Cái đám sau này thì cha chém không thương tiếc, vì chúng vừa gai độc vừa cơ hội, tranh giành thứ sẵn có chứ không có công khai phá.

Hạt cũng những cây Táo cây Tùng chẳng bao giờ bon chen, chúng không lẫn trốn mà nằm ngay trên mặt đất. Chúng không tranh giành cơ hội, vội vàng chụp giật – khi mùa Đông giá rét tiêu diệt hết mọi thứ, thì những hạt lớn ấy mới nhú mầm, để đón nắng Xuân và che chở khu vườn trong mùa Hè. Tuy không tranh giành và thường bị chèn ép, nhưng những cây Táo ấy có một sức sống phi thường khiến chủ vườn nào cũng phải cả nể, hoặc là để chúng mọc, hoặc là dời chúng đi cho đúng quy hoạch.

Can đảm thì tốt đấy, nhưng hãy làm cây Táo đừng làm cỏ gai.

Ba cách trồng cây

-Những cây trong vườn nhà mình xơ xác quá, chúng không xanh mởn và trổ đầy hoa như vườn nhà người ta! Có lẽ lúc trồng, cha đã không bón cho chúng đủ phân?

-Có ba cách trồng cây con ạ. Có người trồng cây trong chậu, phân nước đầy đủ, sớm tối săn sóc, được che tránh mưa to nắng lớn. Những cây này sớm ra hoa kết trái đẹp rực rỡ và cũng làm người trồng sung sướng tự hào. Tuy nhiên do trồng trong chậu nên chúng không thể to lớn vượt khỏi cái nóc nhà, vừa bảo vệ nhưng cũng vừa ngăn cản sự vươn lên. Chúng bị cắt tỉa thường xuyên và không bao giờ có thể sống độc lập thiếu sự chăm sóc của người chủ. Nếu vì lý do gì đó, người trồng không thích nữa thì họ vứt bỏ thật thảm thương. Đó là cách trồng bonsai.

Có người đào một cái hố lớn ngoài đất, chôn xuống thật nhiều phân bón rồi thả cây mầm lên. Tuy sống dưới mưa nắng tự nhiên nhưng nhờ lượng phân bón sẵn có, chúng cũng đâm chồi nãy lộc rất mau, khỏe mạnh và ra nhiều hoa trái. Những cây này mang lại hoa trái và nét đẹp cho khu vườn, đó là những loại cây mà con thấy bên khu vườn hàng xóm. Chuyện gì xãy ra nếu chúng ăn hết số phân bón sẵn có, hoặc là tàn lụi hoặc là phải đối diện với lớp đất cứng phía ngoài bằng bộ rễ đã quen với những thứ “dễ xơi”. Lúc đó chỉ cần một cơn nắng gắt là chúng toi, hoặc vì vài năm xơ xác mà người chủ sẽ cảm thấy xấu hổ bèn đốn bỏ chúng đi. Trồng và đốn trồng cây mới là một thú vui của những người làm vườn. Tuy nhiên cũng phải công nhận một điều là, nếu những loại cây ấy có chuẩn bị tốt, đã vững mạnh và biết tìm kiếm trước khi hết thức ăn, thoát khỏi bàn tay tàn nhẫn của người chủ thích sỹ diện, thì chúng cũng sẽ thành những cây lớn khỏe.

Những cây trong vườn chúng ta không được trồng bằng cách chiết nhánh, mà bằng cách gieo hột. Chỉ sau khi chúng vừa đủ lá và rễ, cha đã lấy chúng ra khỏi chậu. Thay vì đào một cái lổ thật lớn và cung cấp vào đó đầy đủ những phân bón – như tình thương mà chủ vườn hàng xóm thường làm cho cây – cha đào một cái lổ nhỏ hơn và trộn ít phân bón với nhiều sõi đá. Dĩ nhiên là cái cây sẽ còi cọc, nhưng nó phải tự sống, bộ rễ phải làm việc mới có ăn. Cha cũng bón phân, nhưng rất xa gốc, và cũng chỉ là rác hữu cơ. Thay vào đó, cha cho chúng những loại thuốc kích thích mọc rễ, chứ không phải là những loại phân nước hóa học. Cha còn trồng nhiều loại hoa cỏ để tranh giành thức ăn và ánh sáng, khiến chúng phải vươn cao lên. Hoa cỏ chỉ sống một mùa, nhưng nó sẽ giữ nước cho cây. Người ta chỉ thấy cha tưới hoa, không thấy cha tưới cây lớn. Hoa cỏ chẳng thể chạy đâu được, tưới cỏ khắp vườn chính là tưới rễ cây sâu hơn phía dưới.

Người ta trồng vườn cây thấy được, là hoa lá trái ngọt. Cha trồng vườn “ngầm” phía dưới, đó là bộ rễ cây. Như khi trồng người, đạo đức và sức sống trong nội tâm mới quan trọng, còn tài năng và học vấn chỉ là những thứ hệ quả theo sao.

Cho nên con thấy vườn nhà người ta hoa trái đẹp, và chúng cứ đẹp hoài như thế – dù là bị thay đổi các loại cây – đó là vườn cảnh. Cha trồng vườn xấu, không lấy trái ngọt hay hoa thơm. Cha chỉ mong chúng lớn mạnh để che chở cho những cây nhỏ, là nhà của chim chóc và các loại sinh vật khác. Vườn trong nhà của chúng ta là một cánh rừng nho nhỏ.

Trồng cây 1 năm có trái là chuyện dễ làm. Trồng cây 100 năm mới ra hoa trái mới là quý hiếm. Con không xem phim Tề Thiên sao, Nhân Sâm Quả 3000 năm mới ra hoa, 3000 năm mới kết trái, 3000 năm mới chín có 30 trái. Nhưng trong vòm trời đất này cũng chỉ có bấy nhiêu đó thôi.